NIEUWS
Vissen houden van riffen, en dat is te horen!
11 april 2025
Harde structuren in de Waddenzee hebben een grote aantrekkingskracht op vissen, of het nou natuurlijke oesterbanken zijn of kunstriffen. Dat blijkt uit onderzoek met een veelbelovende nieuwe methode: onderwatermicrofoons.
Van nature kent de Waddenzee allerlei rifstructuren: mosselbanken, oesterbanken, natuurlijke stenen, maar ook stukken hout die voorheen (voor de aanleg van de afsluitdijk) nog vanuit de IJssel de Waddenzee in spoelden. Het vermoeden bestond dat vissen deze structuren gebruiken om te schuilen, voedsel te zoeken en er te paaien. Maryann Watson uit Canada achterhaalde in haar promotieonderzoek aan Rijksuniversiteit Groningen wat de rol van deze riffen is voor vis in de Waddenzee.
Natuurlijke en kunstmatige structuren
“Deels zijn die structuren in de loop der tijd verdwenen, maar er zijn ook nieuwe structuren bijgekomen in projecten met kunstmatige riffen. Die liggen inmiddels al een paar jaar in de Waddenzee. Dat maakt ze, naast natuurlijke schelpdierbanken, tot uitstekende onderzoekslocaties om te bestuderen welke vissoorten van deze riffen gebruikmaken”, aldus Maryann. “We hebben zowel op natuurlijke als kunstmatige riffen gevist, door het jaar heen en over meerdere jaren, om te zien welke vissen er voorkomen.”
Vissengeluiden opvangen
Tegelijkertijd plaatste Maryann op dezelfde plekken hydrofoons – onderwatermicrofoons – om te luisteren naar de geluiden rondom de riffen. “Veel zeedieren maken geluiden: oesters, krabben, garnalen, maar ook vissen. Door naar de onderwatergeluiden te luisteren, krijgen we een idee hoeveel vis wordt aangetrokken door verschillende typen rif. Als ik de hydrofoons naar boven heb gehaald, neem ik ze mee terug naar kantoor en daar analyseer ik de geluidsopnames. Zo kan ik achterhalen of het geluid komt van bijvoorbeeld oesters, een zeehond of van vis.” Ook op kale zandbodems in de Waddenzee plaatste Maryann een hydrofoon en ving er vissen, om de resultaten op de riffen te kunnen vergelijken met nabijgelegen habitats.
Riffen trekken vis aan
De verwachting dat riffen wel eens belangrijk kunnen zijn voor bepaalde vissoorten, werd bevestigd door de visvangsten op en rond de riffen en die op andere plekken op het wad. “Wat we in de visvangsten zien is dat rifstructuren enorm belangrijk zijn voor visgemeenschappen”, zegt Maryann. “Er is niet alleen een grotere dichtheid aan vissen, maar ook een hogere diversiteit. Datzelfde geldt voor de geluiden: bij de riffen nemen we een bredere en rijkere geluidsdiversiteit op dan in de omliggende gebieden. Naast vissen hoorden we ook zeehonden rond de riffen, dat gebeurde niet op de kale zandbodems. Dat laat zien dat de riffen ook predatoren van vissen aantrekken.” Vervolgonderzoek zou kunnen ophelderen waar de vissen die worden aangetrokken door deze structuren, de structuren daadwerkelijk voor gebruiken.
Veelbelovende methode
Het opnemen van onderwatergeluiden blijkt een effectieve methode om habitats in de Waddenzee – en vergelijkbare kustgebieden – te monitoren. “De methode moet nog wel verder ontwikkeld worden, zodat we ook echt specifieke soorten kunnen herkennen in de geluiden die we opvangen”, benadrukt Maryann. “Als dat uiteindelijk lukt, hoeven we geen vissen meer te vangen om te weten welke soorten er aanwezig zijn. Door simpelweg naar het rif te luisteren, weten we dan al een heleboel.”
LAATSTE NIEUWS
Ter afsluiting van het project Waddentools Swimway Waddenzee zijn alle bevindingen van het project samengevat en vertaald naar beheeradviezen. Adviezen bedoeld om de functie van de Waddenzee voor vis te versterken. Immers, naast een flyway voor vogels vervult de Waddenzee ook een belangrijke swimwayfunctie voor vis.
Vijf jaar lang hebben meer dan twintig onderzoekers nieuwe ecologische kennis verworven over de onderwaternatuur van de Waddenzee, een vaak onderbelicht maar belangrijk onderdeel van dit ecosysteem. De projecten Waddenmozaïek en Swimway Waddenzee richtten zich specifiek op dit aspect van de Waddenzeenatuur. De resultaten hebben belangrijke ontdekkingen opgeleverd over het onderwaterleven, die op 25 maart gepresenteerd worden. Daarbij ligt de nadruk op de toepassing van deze bevindingen in toekomstig beheer.
Vijf jaar lang hebben meer dan twintig onderzoekers nieuwe ecologische kennis verworven over de onderwaternatuur van de Waddenzee, een vaak onderbelicht maar belangrijk onderdeel van dit ecosysteem. De projecten Waddenmozaïek en Swimway Waddenzee richtten zich specifiek op dit aspect van de Waddenzeenatuur. De resultaten hebben belangrijke ontdekkingen opgeleverd over het onderwaterleven, die op 25 maart gepresenteerd worden. Daarbij ligt de nadruk op de toepassing van deze bevindingen in toekomstig beheer.
Grote vissoorten die in de zomer in de Waddenzee leven, blijken ’s winters een flinke reis te maken. Dat ontdekte promovenda Jena Edwards door de vissen een zender te geven. Ook zag ze hoe gezenderde dieren heel specifieke plekken van de Waddenzee gebruiken, kennis die van pas komt bij het beheer van de Waddenzee.
Kwelders blijken belangrijke leefgebieden voor sommige vissoorten in de Waddenzee. Daarbij hebben vissen een duidelijke voorkeur voor kwelders met meer natuurlijke kenmerken, zoals een geleidelijke zoet-zoutovergang. Dat blijkt uit promotie-onderzoek van Hannah Charan-Dixon.
Dankzij een heel palet aan innovatieve onderzoeksmethoden weet promovenda Margot Maathuis nu veel meer over de rol van de Waddenzee in de levenscyclus van onder andere de haring.
Hoe zal het met de vissen in de Waddenzee gaan als de omstandigheden veranderen? Wat als het water veel warmer wordt? Promovendus Bass Dye onderzocht, vanuit het project Waddentools Swimway Waddenzee, temperatuurvoorkeuren van vissen en maakte daarmee een voorspellingsmodel.
Wij nodigen u van harte uit voor het eindsymposium van de onderzoeksprojecten Waddenmozaïek en Waddentools Swimway. Dit symposium is een gelegenheid om de nieuwste inzichten en resultaten te ontdekken die direct van belang zijn voor het beheer en beleid van het Waddengebied.
Een nieuwe studie in het ICES Journal of Marine Sciences laat zien dat jonge haring en sprot in de Nederlandse Waddenzee voornamelijk opportunistisch eten, zonder een sterke voorkeur voor specifieke prooien. De conditie en het dieet van deze pelagische vissen vertonen een duidelijk seizoensgebonden patroon.
De Waddenzee is van cruciaal belang voor de levenscyclus van vele vissoorten. Sinds de jaren tachtig nemen de populaties migrerende vissen in dit gebied af. De oorzaak van deze afname is nog niet duidelijk.
